Campagne - Krabbenscheer

Baggeren fataal voor Krabbenscheer en Groene glazenmaker.


In 2008 en 2009 is in de Veenkoloniën rond Wildervank een veldonderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van Krabbenscheer en Groene glazenmaker.In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt blijkt dat de Krabbenscheerplant met lange, deels vlezige en taaie, maar breekbare wortels, stevig in de bodem verankerd zit.


Figuur 1 – Krabbenscheerplant met wortels

Uit dit onderzoek bleek dat in de Veenkoloniën Krabbenscheer en Groene glazenmaker uitsluitend voorkwamen in waterpartijen met een maximale waterdiepte van 80 cm.

In een hierop volgend literatuuronderzoek werden in de schaarse referenties waarin onderzoekers zich bezig hebben gehouden met de relatie tussen Krabbenscheervelden en waterdiepten vergelijkbare waarden gevonden.

Tabel 1 – Relatie Krabbenscheer en waterdiepte

Higler, 1977

60 cm; dieper dan 80 cm geheel ondergedoken,vanaf 80 cm deels boven

Geene, 1989

40-80 cm; ( 10–150 cm)

Maessen, 1994

80–100 cm, optimaal

Mars& Barendregt, 1996b

72 cm ( 40 – 140 cm)

Mars& Barendregt, 1996a

32 cm ( 10 – 80 cm)

De Jong, 1999

88 cm ( 45 – 125 cm)

74 cm ( 50 – 125 cm)

76 cm ( 40 – 120 cm)

optimaal: 80 – 100 cm

J. Gerard, 2006

60–70 cm

Vlinderstichting

meestal geen dieptes vermeld

De oorzaak van deze maximale waterdiepte blijkt – uiteraard – de Krabbenscheerplant te zijn. Op verschillende plaatsen rond Wildervank zijn Krabbenscheerplanten uit het water gehaald en opgemeten. De resultaten hiervan zijn in onderstaande tabel vermeld.

Tabel 2 – Veldonderzoek relatie Krabbenscheer en waterdiepte (in cm)

Lengte \ locatie

Nieuwe Locatie

Dalweg west

Nieuwediep

Westerdiep

Wortellengte

100

90

75

70

Wortelin water

50

50

40

30

Wortelin bagger

50

40

35

40

Diepte plant in water

20

20

25 cm

20

Totale diepte in water

70

70

65

50

Max.gepeilde waterdiepte

70

65–70

85-90

75-80

Variabelen die de gemeten waterdieptes bepalen zijn onder andere:

  1. fluctuaties in het waterpeil

  2. helderheid en kleur van het water

  3. is de groeiplaats permanent, oftewel overleven de Krabbenscheerplanten de winter

  4. de groeiplaats: laagveenbodem of zandbodem, sloot, kanaal, plas.

Een factor die hierbij uiteraard een grote rol speelt is de hoeveelheid daglicht die de waterbodem bereikt. Daarbij moet worden bedacht dat:

  1. water absorbeert daglicht in zeer sterke mate

  2. waterdiepte, kleur en helderheid bepalen hoeveel daglicht de bodem bereikt

  3. de hoeveelheid daglicht die de bodem bereikt bepaalt of de Krabbenscheerplant van de bodem kan opstijgen en op welk moment van het jaar.

  4. hoe later de Krabbenscheerplant in het voorjaar opstijgt hoe minder vitaal en hoe eerder de Krabbenscheerplant in het najaar weer naar de bodem zakt.

  5. invloed van daglicht op kiemende zaden is mij onbekend.

Onderstaande figuur geeft een goed beeld van het verband tussen waterdiepte en het voorkomen van Krabbenscheerplanten. ( uit Higler, 1977).




De wortels van de Krabbenscheer hebben een maximale lengte. Wordt de volgende som kleiner dan de waterdiepte dan blijft de Krabbenscheer plant ondergedoken:

Diepte KS-plant = diepte plant in het water + wortellengte – deel van wortel in de bagger

De Krabbenscheerplant ligt ongeveer 20 cm diep in het water. De lengte van de wortels in de Veenkoloniën is ongeveer 90 cm en de wortels zitten ongeveer 40 cm diep in de bagger. Dit levert een gemiddeld waterdiepte op van 70 cm. Zie ook onderstaande opsomming:

  1. diepte rozet in het water: 20 cm

  2. lengte wortels: 90 cm

  3. wortel in de bagger: 40 cm

  4. wortels zijn vrij stug en stevig

  5. wortels zijn vrij recht en niet elastisch

  6. wortels breken gemakkelijk aan de basis van de rozet af

  7. wortels lijken een maximale lengte te hebben

Wat gebeurt er bij het baggeren?

Voor baggeren Na baggeren - de planten zweven in het water

Figuur 3 – Effect van baggeren op Krabbenscheer

Conclusie: bij baggeren wordt de Krabbenscheerplant van zijn bestaansgrond beroofd en zal niet terugkeren indien de waterdiepte veel groter is dan 80 cm!

Wat betreft de Groene glazenmaker: deze leggen de eieren zelden in eerstejaarsplanten maar gebruiken bij voorkeur planten van 3 jaar of ouder. Bij werkzaamheden aan Krabbenscheervelden moet hier rekening mee gehouden worden.

Nieuwe adviezen voor baggeren:

  1. Zo weinig mogelijk baggeren.

  2. Indien gewenst of noodzakelijk: zo mogelijk eerst de verlandingssnelheid bepalen.

  3. Indien baggeren noodzakelijk is dan maximaal 50 % ineens baggeren en niet dieper baggeren dan 80 cm.

  4. Tijdens het baggeren het ontstaan van hoge golven vermijden.

  5. Er moeten voldoende “meerjarige” planten overblijven in aaneengesloten velden Krabbenscheer.

Opmerking: de diepte van 80 cm geldt voor de Veenkoloniën; het is goed mogelijk dat elders in Nederland andere stammen Krabbenscheer voorkomen die aan andere waterdieptes zijn aangepast. Totdat het tegendeel is vastgesteld en bewezen wordt geadviseerd tot maximaal 80 cm diepte te baggeren.

Deze webpagina is een verkorte weergave van een Power Point presentatie (7MB), die u hier kunt downloaden.

Haaksbergen, maart 2010.
Gerard Dutmer
Roolfs 3
7482 LJ Haaksbergen
Tel: 053 -5724180
sg.dutmer@kpnmail.nl